Lymfoedeem is vochtophoping die wordt veroorzaakt door een obstructie of
(ver-)storing van het lymfesysteem
Deze obstructie of storing kan aangeboren zijn of ontstaan na een beschadiging van het lymfestelsel, de vaten, of lymfeklieren.
Deze beschadiging kunnen optreden na een trauma, operatie of bestraling.
Helaas is lymfoedeem niet te genezen; u moet er mee leren leven. Als huidtherapeut kunnen wij u hierbij helpen. Vermindering van klachten en de kans op complicaties is wel te behandelen.
Het lymfestelsel
Een belangrijke functie van het lymfestelsel is het lichamelijke afweersysteem tegen ziekten.
Het lymfesysteem loopt net als het bloedstelsel door het gehele lichaam. De lymfeklieren filteren het vocht, zo wordt het vocht ontdaan van bacteriën en andere schadelijke stoffen uit het lichaam. Nadat het vocht gefilterd is komt het terug in de bloedbaan via de lymfevaten in de hals.
Belangrijke lymfeklieren (ook wel lymfeknopen genoemd) bevinden zich in de hals, oksel, liezen en buik.
Lymfoedeem
Na de behandeling van verschillende soorten kanker kan er lymfoedeem ontstaan. Dit kan gebeuren doordat er beschadigingen zijn ontstaan door de kankercellen in lymfeklieren en of weefsel bijvoorbeeld bij borstkanker. Door het operatief verwijderen van het zieke weefsel kan het zijn dat het lymfestelsel beschadigd is of er zijn lymfklieren weggehaald wegens behandeling uitzaaiingen (metastasering)
Doordat de lymfevaten beschadigd zijn of niet meer aanwezig zijn kan het vocht geen kant meer op, er ontstaat stuwing. Het gevolg hiervan is een zwelling in de arm (na borstkanker) of been (na verwijdering van lymfeklieren in de buik en liezen, prostaat- of baarmoederkanker) aan de kant die behandeld is. Deze zwelling is lymfoedeem.
Lymfoedeem is dus iets heel anders dan wondvocht (seroom) Wondvocht ontstaan vlak na de operatie en wordt door het lichaam zelf weer opgeruimd.
Bij lymfoedeem is het evenwicht tussen productie en afvoer van vocht is verstoord. Infecties (wondroos, erysipelas) kunnen ook het evenwicht verstoren en het lymfoedeem verergeren. Door een verslechte afvoer en er veel vocht achterblijft in het weefsel is de kans op infectie vergroot. Om dit te voorkomen is het zeer belangrijk dat het lymfoedeem behandeld wordt.
De kans op lymfoedeem kan direct na de beschadiging van het lymfestelsel zijn bijvoorbeeld na een operatie, bestraling in een gebied waar zich ook lymfeklieren zich bevinden. Soms ontstaat het pas jaren later soms ook helemaal niet. Van tevoren is het niet te voorspellen of u lymfeoedeem krijgt en wanneer.
Lichamelijke en individuele eigenschappen spelen een rol, evenals de behandeling (operatie, bestraling) emotionele spanningen, lichamelijke activiteiten. Gewicht speelt ook een rol. Overgewicht vergroot de kans op lymfeoedeem.
De gevolgen van lymfeoedeem
Vele gevolgen zijn alleen voelbaar voor u als patiënt en deel ook zichtbaar voor de buitenwereld. Toenemende omvang van uw ledematen, de huid is vaak warmer, maar niet altijd rood, strak, zwaar, “slapend” of tintelt gevoel soms ook met jeuk, pijn of pijnscheuten, gewrichtsklachten, ontstekingen van de huid of wondroos (erysipelas), verdikking van huidplooien, verhardingen van de huid of zelfs functieverlies van de ledematen.
Om de lichamelijke gevolgen van lymfoedeem te beperken kunnen huid – en oedeemtherapeuten met bepaalde technieken en hulpmiddelen de lymfoedeem behandelen.
Behandelingsmogelijkheden van lymfoedeem
Het doel van de behandelingen is de gevolgen van lymfoedeem verminderen en te voorkomen dat het oedeem erger wordt.
Met een combinatie van verschillende therapieën kan een huid- en oedeemtherapeut (samen-)werken aan functieherstel. Functieverlies en infectie willen we juist voorkomen. De meeste kans van slagen is om in het beginstadium van het lymfoedeem te starten met behandelen. Vroegtijdige herkenning van oedeem is van groot belang. Wees als (kanker-)patiënt er alert op!!
Huidtherapeutische behandelmogelijkheden
Manuele lymfedrainage: is een zachte massage techniek, waarbij een pompende beweging wordt gemaakt. Dit stimuleert de vochtopname door de lymfevaten en de functie van de nog aanwezige lymfevaten en -klieren wordt gestimuleerd. De opname en afvoer van het vocht wordt verhoogd. Naar mate de oedeemvorming en verhardingen in de huid worden er speciale massagegrepen toegepast. Oedeem- en fibrosegrepen. Met oedeemgrepen wordt het vocht door het weefsel geleid naar een plek waar het makkelijk kan worden afgevoerd. Met fibrose grepen kan het verharde (fibrose) weefsel zachter worden gemaakt en de obstructie door de verharding wordt verminderd.
Compressietherapie
Om zwelling tegen te gaan is het van belang dat er druk wordt uitgeoefend. Dit kan op verschillende manieren.
Met behulp van zwachtelen, een druk golfapparaat (computergestuurde pneumatische compressietherapie genoemd). Het oedeem wordt onder druk door het lichaamsweefsel verplaatst.
U krijgt dan een totaal behandeling bestaande uit manuele lymfedrainage en zwachtelen. Na deze behandelingen zult u een therapeutische elastische kous moeten dragen ter voorkoming van lymfoedeem.
Het is de bedoeling van de ambulante compressietherapie dat u in beweging blijft. U kunt lichte oefeningen( geen krachttrainingen met gewichten aangezien deze vorm van belasting oedeem kan verergeren) doen om uw spieren te activeren en de tegendruk van de zwachtels hierdoor verhoogd wordt. Het vocht zo door het lichaamsweefsel afgevoerd. De oefeningen worden tijdens de behandelingen met u besproken en geoefend.
Lymfetaping (kinesiotaping)
Dit is een techniek die gebaseerd is op de natuurlijke genezing van het lichaam zelf. De basis van het kinesiotaping werd in de jaren zeventig gelegd in Japan en Korea. Er werden tapemethodes ontwikkeld met de gedachte dat beweging en spieractiviteit essentieel is om gezondheid te behouden, onderhouden of te herstellen. De gedachte er achter is, dat spieren niet alleen nodig zijn voor beweging maar ook bepalend zijn voor bijvoorbeeld de bloed- en lymfecirculatie en de lichaamstemperatuur. Als spieren niet goed functioneren, kan dit veel klachten en aandoeningen geven.
De tape is140% rekbaar en dit is overeenkomend met de rekbaarheid van de huid
De werking is een verminderde druk te creëren in het aangedane lichaamsdeel en de doorbloeding te activeren waardoor de afvoeren van afvalstoffen versterkt wordt. Doordat de tape een aantal dagen blijft zitten wordt er 24 uur per dag werking van de tape uitgevoerd op de plaats waar de tape is aangebracht. Het wordt als het ware 24 uur per dag gemasseerd. Dit heeft een pijnverminderend werking en stimuleert het zelfgenezend vermogen van het lichaam.
De verschillende manieren van tapen zijn: spieren te ontspannen of juist op spanning brengen. Lymfetaping, voor het afvoeren van overtollig vocht in de weefsels. Beperking van eindstanden van een gewricht of banden. Het voorkomen van verstrekkingen. In de huid en oedeemtherapie wordt meestal alleen met de lymfetapingtechniek gewerkt. Lymfetaping kan ook heel goed gebruikt worden op plaatsen waar moeilijk gezwachteld kan worden. Te denken aan borst, gezicht, hals.
